Kalkulator BMI

Światowa Organizacja Zdrowia dzieli BMI dorosłych na przedziały: poniżej 18,5 to niedowaga, od 18,5 do 24,9 wartość prawidłowa, od 25,0 do 29,9 nadwaga, a od 30,0 otyłość, dzielona dalej na stopień I (od 30,0 do 34,9), II (od 35,0 do 39,9) i III (40,0 i więcej). Progi są takie same dla kobiet i mężczyzn, bo wzór nie rozróżnia płci (WHO, 2000).

Przedziały są populacyjne: wyznaczono je tak, żeby w dużych grupach ludzi odpowiadały rosnącemu ryzyku chorób związanych z masą ciała. Dla pojedynczej osoby wynik 25,3 nie oznacza nagle czegoś innego niż 24,8. Wskaźnik ma sens jako orientacja, a nie jako wyrok.

Wzór opracował w latach trzydziestych XIX wieku belgijski matematyk Adolphe Quetelet, żeby opisać przeciętnego człowieka w statystyce populacyjnej. Nazwę „body mass index” nadał mu w 1972 roku Ancel Keys, który sam zastrzegał, że wskaźnik nadaje się do badań grup, a nie do oceny pojedynczej osoby. Używa się go do dziś z prostego powodu: wymaga tylko wagi i wzrostu, więc da się go policzyć wszędzie i porównać między badaniami. Dokładniejsze metody, jak densytometria czy pomiar składu ciała, są droższe albo mniej powtarzalne w domu.

BMI mierzy wyłącznie stosunek masy do wzrostu. Nie wie, z czego ta masa się składa: kilogram mięśni i kilogram tłuszczu ważą tyle samo. Nie wie też, gdzie tłuszcz jest zgromadzony, a to tłuszcz brzuszny, wokół narządów, wiąże się z ryzykiem najsilniej. Dlatego WHO zaleca, żeby obok BMI patrzeć na obwód talii: u kobiet powyżej 80 cm, a u mężczyzn powyżej 94 cm ryzyko rośnie niezależnie od wskaźnika (WHO, 2011).

Wzór jest za to odporny na drobne błędy pomiaru. Kilogram różnicy na wadze zmienia BMI o około 0,3 punktu przy wzroście 175 cm, więc ważenie o innej porze dnia nie przenosi Cię między kategoriami.

• Osoby trenujące siłowo. Duża masa mięśniowa daje BMI z zakresu nadwagi przy niskim poziomie tłuszczu.
• Osoby o małej masie mięśniowej. Wynik w normie potrafi ukrywać nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza u osób mało aktywnych.
• Osoby starsze. Z wiekiem ubywa mięśni i zmienia się gęstość kości, więc ten sam wskaźnik znaczy co innego w wieku 30 i 75 lat.
• Dzieci i młodzież. Dla nich stosuje się siatki centylowe zależne od wieku i płci, a nie progi dla dorosłych.
• Ciąża i karmienie piersią. Masa ciała zmienia się z powodów, które nie mają nic wspólnego z tkanką tłuszczową.
• Bardzo niski i bardzo wysoki wzrost. Wzór podnosi wzrost do kwadratu, przez co osoby bardzo wysokie wychodzą nieco „cięższe”, a bardzo niskie „lżejsze”, niż wskazywałby skład ciała.

Najczęstszy błąd to wpisanie wzrostu w metrach (1,75 zamiast 175). Wynik wychodzi wtedy w tysiącach i wygląda jak awaria kalkulatora; dlatego pole nie liczy, dopóki wzrost nie mieści się w zakresie od 100 do 250 cm. Drugi błąd to waga w ubraniu, wieczorem i po obfitym posiłku: różnica sięga dwóch kilogramów. Najbardziej porównywalny pomiar to rano, po toalecie, przed jedzeniem, zawsze na tej samej wadze.

BMI mówi, gdzie jesteś, ale nie mówi, ile jeść. Jeśli wynik jest powyżej 25 albo poniżej 18,5, następnym krokiem nie jest dieta na oślep, tylko policzenie zapotrzebowania: podstawowej przemiany materii (PPM) i całkowitej (CPM), a potem celu kalorycznego, który od CPM odejmuje albo do niego dodaje rozsądną zmianę. Jeśli BMI jest w normie, a mimo to chcesz zmienić sylwetkę, liczą się skład ciała i trening, nie sam wskaźnik.

Warto też zapisać wynik z datą. Pojedyncza liczba niewiele mówi, ale trend z kilku miesięcy już tak, zwłaszcza w zestawieniu z obwodem talii i tym, co pokazuje dziennik posiłków. Gdy przyjdzie do liczenia, katalog składników podstawowych pokaże, ile kalorii i białka ma porcja tego, co jesz najczęściej.